Αποκατάσταση και επανάχρηση του Μοντέρνου κτιρίου της κλινικής του Πάνου Αυστριακού στη Λεμεσό

ARTICLES

11ΦΕΒ 2021
# TITLE: Αποκατάσταση και επανάχρηση του Μοντέρνου κτιρίου της κλινικής του Πάνου Αυστριακού στη Λεμεσό
# STUDENTS: Γιάννης Χατζηζαχαρίας, Μιχάλης Κωνσταντίνου
# SUPERVISOR: Μαρία Δούση, Σοφοκλής Κωτσόπουλος
# DATE: 2020
# COURSE: Διπλωματική Εργασία
# SCHOOL / DEPARTMENT: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

Η παρούσα διπλωματική εργασία, ασχολείται με την αποκατάσταση και την επανάχρηση του Μοντέρνου κτιρίου της κλινικής του Πάνου Αυστριακού στη Λεμεσό. Η κλινική ανεγέρθηκε το 1947 σε σχέδια του Κύπριου Αρχιτέκτονα Πολύβιου Μιχαηλίδη και αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα του κυπριακού Μοντερνισμού. Το κτίριο κατασκευάστηκε για να φιλοξενήσει την κλινική του Πάνου Αυστριακού στον όροφο και καταστήματα στο ισόγειο. Η λειτουργία της κλινικής σταμάτησε το 1960 και μέχρι το 2008, χρονιά κατά την οποία το κτίριο εγκαταλείφθηκε, ο όροφος μετατράπηκε σε διαμερίσματα.

               Το μεγαλύτερο ποσοστό των έργων του Μιχαηλίδη χαρακτηρίζονταν από καθαρούς όγκους με συχνή εμφάνιση του στοιχείου της καμπύλης. Ταυτόχρονα, ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους ήταν οι οριζόντιες αδιάσπαστες γραμμές και τα μεγάλα επιμήκη ανοίγματα που συνήθως περιέτρεχαν τις όψεις. Παράλληλα, ο Μιχαηλίδης έκανε χρήση ελεύθερων υποστυλωμάτων άλλοτε σε υποχώρηση από τις όψεις και άλλοτε όχι, δημιουργώντας ελεύθερες στοές. Τα υποστυλώματα ήταν σχεδιασμένα και τοποθετημένα με τρόπο έτσι ώστε να μην διασπάται η οριζόντια αρμονία των παραθύρων.

               Το κτίριο της κλινικής του Αυστριακού, φέρει αρκετές από τις σχεδιαστικές αρχές του αρχιτέκτονα. Συγκεκριμένα, το ισόγειο και ο όροφος βρίσκονται σε υποχώρηση από την πρόσοψη, δημιουργώντας ελεύθερη στοά και μπαλκόνι αντίστοιχα. Αν και το ισόγειο και ο όροφος βρίσκονται σε υποχώρηση, παρατηρούνται τρεις οριζόντιες ζώνες καθώς ο αρχιτέκτονας έδωσε μεγαλύτερο ύψος στο ισόγειο δημιουργώντας μεσοπάτωμα στο οποίο πρόσθεσε και μια οριζόντια ζώνη παραθύρων. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κτιρίου είναι οι κυλινδρικές, ελεύθερες στο χώρο κολώνες.

               Όσον αφορά τον στατικό φορέα του κτιρίου, πρόκειται για μία κατασκευή στην οποία υπάρχει ιδιαίτερη συναρμογή πέτρας και οπλισμένου σκυροδέματος. Συγκεκριμένα οι εξωτερικές τοιχοποιίες και οι τοιχοποιίες του κεντρικού κλιμακοστασίου είναι φέρουσες λιθοδομές. Το υπόλοιπο σύστημα αποτελείται από κολώνες και δοκούς οπλισμένου σκυροδέματος. Η συνεργασία των μπετονένιων στοιχείων με τις λίθινες τοιχοποιίες γίνεται με τρόπο έτσι ώστε να δημιουργείται ένα στατικό σύστημα το οποίο ακολουθεί τις αρχές του Μοντέρνου κινήματος δημιουργώντας ένα κάναβο 4,5 x 3,5 μ. Οι κατόψεις διαχωρίζονται σε επιμέρους χώρους ακολουθώντας το συγκεκριμένο κάναβο.

               Το κτίριο της κλινικής βρίσκεται εντός του Ιστορικού κέντρου της Λεμεσού, εντός του οποίου βρίσκονται επίσης διάσπαρτες εγκαταστάσεις του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου. Έτσι, λαμβάνοντας υπόψιν ότι οι πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις δεν είναι συγκεντρωμένες σε ένα campus καθώς και το γεγονός ότι το ίδιο το κτίριο, τον περισσότερο καιρό λειτουργίας του χρησιμοποιήθηκε ως χώρος κατοικίας στον όροφο, πάρθηκε η απόφαση να επαναχρησιμοποιηθεί ως Φοιτητικές εστίες για τις ανάγκες του Πανεπιστημίου.

               Βασική πρόθεση ήταν η δημιουργία ενός νέου, λιτού όγκου στο οικόπεδο στον οποίο θα χωροθετούνταν τα δωμάτια των φοιτητών. Oόγκος αυτός τοποθετήθηκε στο πίσω μέρος του οικοπέδου με σκοπό να δημιουργηθεί ένας κοινόχρηστος χώρος μεταξύ των δύο κτιρίων. Για την επικοινωνία τον δύο όγκων δημιουργήθηκε ένας τρίτος μικρός όγκος στην άκρη του οικοπέδου. Στη συνέχεια δημιουργήθηκε ένας επιπρόσθετος όγκος ο οποίος διαχωρίσθηκε σε δύο τμήματα τα οποία προσκολλήθηκαν στα δύο κτίρια. Όλες οι αναλογίες των νέων όγκων ακολουθούν χαράξεις βασισμένες στον οργανωτικό και στατικό φορέα του υφιστάμενου κτιρίου. Όσον αφορά τις επιμέρους χρήσεις των κτιρίων, οι κοινόχρηστες χρήσεις χωροθετούνται στα δύο ισόγεια έναντι των ιδιωτικών χρήσεων που τοποθετούνται στους ορόφους. Τα δύο δώματα διαμορφώθηκαν με σκοπό να είναι βατά και επισκέψιμα.

               Γενική πρόθεση υπήρξε η διαμόρφωση των κατόψεων και των όψεων εντάσσοντας τις σχεδιαστικές αρχές του Μιχαηλίδη σε ένα πιο σύγχρονο πλαίσιο. Το ισόγειο του υφιστάμενου κτιρίου επικοινωνεί με την προσθήκη μέσω ανοιγμάτων τα οποία δημιουργήθηκαν κατά την αναδιαμόρφωση της πίσω όψης. Για την κατασκευή της προσθήκης χρησιμοποιείται μεταλλικός σκελετός και  ανοιγόμενες τζαμαρίες τόσο για την επικοινωνία με τον εξωτερικό χώρο και τον καλύτερο αερισμό, όσο και για τη δημιουργία στοάς η οποία παραπέμπει στις σχεδιαστικές αρχές του αρχιτέκτονα. Ο όγκος ο οποίος ενώνει τα δύο κτίρια είναι επίσης κατασκευασμένος από μεταλλικό σκελετό και τζαμαρίες, ενώ σε αυτόν υπάρχει και μία δευτερεύουσα είσοδος, κυρίως για τις ανάγκες ΑΜΕΑ. Στο νέο κτίριο το οποίο είναι επίσης μεταλλική κατασκευή η οποία επενδύεται με υλικό πλήρωσης, επιλέγεται η χωροθέτηση της κουζίνας και των δωματίων στην πρόσοψη, έναντι του διαδρόμου που τοποθετείται στην πίσω όψη, για την οπτική επαφή και την ευκολότερη πρόσβαση των φοιτητών στον εξωτερικό χώρο.

               Στον πρώτο όροφο βρίσκονται τα δωμάτια των φοιτητών με τον ίδιο τρόπο που τοποθετήθηκαν οι χώροι του ισογείου. Δηλαδή έτσι ώστε να υπάρχει οπτική επαφή με τον κεντρικό εξωτερικό. Ανάμεσα στο κλιμακοστάσιο και στον ανελκυστήρα δημιουργείται εσοχή στην οποία υπάρχει φύτευση. Στο δεύτερο όροφο, καθώς και στον όροφο του υφιστάμενου κτιρίου χωροθετούνται ξανά δωμάτια φοιτητών. Στο νέο κτίριο δημιουργείται και ένα κενό στην πλάκα έτσι ώστε να δοθεί χώρος στην φύτευση που υπάρχει στον κάτω όροφο.

               Όσον αφορά τις όψεις του συγκροτήματος επιλέχθηκαν λευκοί χρωματισμοί και για τα δύο κτίρια καθώς παραπέμπουν στους αρχικούς. Συγκεκριμένα για την πρόσοψη αποφασίστηκε η αποκατάσταση της αρχικής της μορφής με τη διατήρηση όλων των αρχικών κουφωμάτων. Στην πίσω όψη του υφιστάμενου κτιρίου η προσθήκη η οποία δημιουργήθηκε χρησιμοποιείται ως διάδρομος κίνησης στο ισόγειο, ως εξώστης στον όροφο, ενώ το δώμα είναι βατό. Για την κατασκευή του στηθαίου στον εξώστη χρησιμοποιούνται περσίδες οι οποίες συνεχίζουν και προς τα κάτω με σκοπό την ηλιοπροστασία του διαδρόμου αλλά και τη δημιουργία 3 ζωνών στην όψη ακολουθώντας το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσε ο Μιχαηλίδης. Στην όψη δημιουργείται και ένας πράσινος τοίχος τονίζοντας την κατακόρυφη κίνηση. Ξύλινες περσίδες χρησιμοποιούνται και για τη διαμόρφωση της πρόσοψης του νέου κτιρίου, έτσι ώστε να υπάρχει μία επικοινωνία μεταξύ των δύο κτιρίων. Οι περσίδες είναι τοποθετημένες σε ανεξάρτητο μεταλλικό σκελετό, ο οποίος συνδέεται στα υποστυλώματα. Πίσω από τα στηθαία των εξωστών τοποθετούνται μετακινούμενα μεταλλικά πάνελ για τη δημιουργία χώρων σκίασης. Οι τοιχοποιίες του κλιμακοστασίου είναι κατασκευασμένες από U-glass διαχωρίζοντας ξανά την κατακόρυφη κίνηση από την υπόλοιπη όψη. Τα U-glassχρησιμοποιήθηκαν και στο διάδρομο της πίσω όψης του νέου κτιρίου με σκοπό να φωτίζεται ο διάδρομος χωρίς να υπάρχει οπτική επαφή με το πίσω οικόπεδο. Μερικά από τα U-glassείναι ανοιγόμενα για τον καλύτερο αερισμό του χώρου.

               Όλοι οι παραπάνω χειρισμοί για την αποκατάσταση και την επανάχρηση της κλινικής του Πάνου Αυστριακού έχουν ως σκοπό την ένταξη του κτιρίου στο σύγχρονο πλαίσιο με νέους όρους, χωρίς να θίγεται ο χαρακτήρας και τα βασικά στοιχεία του.